Türkiye’nin PISA 2025 sonuçlarında büyük bir sıçrama yapması, eğitim çevrelerinde tartışmaya yol açtı. OECD’nin 91 ülkede 760 bin öğrencinin katılımıyla gerçekleştirdiği Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı’nda Türkiye, fende 15, okumada 18, matematikte ise 11 basamak yükselerek OECD ortalamasını geride bıraktı. Bu tablo, “Türkiye OECD ülkelerini nasıl geçti?” sorusunu gündeme getirdi. Akademisyenler, 400 sayfalık PISA raporunu detaylı şekilde inceledi. İncelemeler sonucunda uzmanlar, elde edilen başarının Maarif Modeli ile ilişkilendirilmesine itiraz etti. Eğitimciler, Milli Eğitim Bakanlığı’nın sınava girecek okul ve öğrencileri önceden hazırladığı yönünde ciddi kaygılar dile getirdi.
Eğitim Bilimci Prof. Dr. Nejla Kurul, konuya ilişkin çarpıcı değerlendirmelerde bulundu. Türkiye’de PISA sınavını uygulayan bağımsız bir kuruluş bulunmadığını vurgulayan Kurul, sınavın Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütüldüğünü söyledi. “Birkaç yıl önce sonuçlarımız çok kötüyken, ne oldu da şimdi birden bire sıralamamız yükseldi?” diye soran Kurul, eğitim sisteminde somut bir iyileşme olmadığını savundu. Bakanlığın başarıyı Maarif Modeline bağladığını hatırlatan Kurul, bu durumun akıllara ciddi sorular getirdiğini ifade etti. Kurul, sınavın bilgisayar başında dijital olarak yapıldığına da dikkat çekti.
Prof. Dr. Kurul, sınava katılan okul ve öğrencilerin seçim sürecine dair belirsizliklere de değindi. Türkiye’yi PISA’da temsil eden okulların ve öğrencilerin hangi kriterlere göre belirlendiğini merak ettiğini belirten Kurul, “PISA’ya girecek öğrencilerin sınav için özel olarak yıllarca hazırlandığı iddiaları var” dedi. Bakanlığın bu sorulara yanıt vermediğini öne süren Kurul, seçimin rastlantısal yapılıp yapılmadığının da açıklanması gerektiğini söyledi. Kurul, Türkiye’nin PISA matematikte başarılı görünmesine karşın YKS’de 40 matematik sorusunun doğru ortalamasının 6,8 nete düştüğünü hatırlatarak, bu çelişkinin izaha muhtaç olduğunu dile getirdi.
Öte yandan bazı okulların PISA için özel hazırlık yaptığına dair işaretler de tartışmaya eklendi. Bursa’daki bir mesleki ve teknik eğitim lisesinin, resmi sitesinden bir yıl önce yaptığı duyuruda, 2025 PISA pilot uygulaması için bilgilendirme ve tanıtım çalışmalarına hız verildiğini açıkladığı belirtildi. Duyuruda, pilot uygulama laboratuvarı hazırlandığı, tanıtım afiş ve görsellerinin asıldığı, uygulamaya katılacak 43 öğrenci için rehberlik faaliyetlerine başlandığı ifade edildi. İstanbul’daki bir fen lisesinin de PISA için özel afiş hazırlattığı öne sürüldü.
Marmara Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Gültekin Çetiner ise sınav odaklı eğitim anlayışına yönelik uyarılarda bulundu. PISA, YKS, LGS ve üniversite sıralamalarının tümünde aynı tehlikenin bulunduğunu belirten Çetiner, bir ölçünün hedef haline geldiği anda bozulduğunu söyledi. Bu durumu Goodhart Yasası olarak tanımlayan Çetiner, sınavın öğrenmeyi ölçmek için yapıldığını, eğitimin sınavda yüksek puan amaçlı tasarlanamayacağını ifade etti.
