Avrupa Parlamentosu üyesi Stephanie Yon-Courtin, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’i sert sözlerle eleştirdi. Yon-Courtin, rekabet incelemesinden geçmemiş bir uzay ortak girişimine açık destek verilmesine karşı çıktı. Politico’nun aktardığına göre Fransız milletvekili, “Project Bromo” adlı girişime verilen desteği “yetkinin kötüye kullanılması” olarak nitelendirdi.
Airbus, Leonardo ve Thales arasında kurulması planlanan proje, henüz Komisyonun rekabet birimince incelenmedi. Yon-Courtin, siyasi düzeyde açık destek verilmesinin bağımsız değerlendirme sürecini gölgeleyebileceğini savundu. “Komisyon Başkanı bir dosya hakkında tek taraflı karar veriyorsa Rekabetten Sorumlu Komiser Teresa Ribera ve Rekabet Genel Müdürlüğünün işlevi ne?” diye sordu. Bu çıkış, AB’nin uzay alanındaki stratejik hamlelerine ilişkin tartışmayı yeniden alevlendirdi.
AB, son yıllarda artan jeopolitik gerilimler ve ABD merkezli uydu sistemlerine bağımlılık nedeniyle uzay teknolojilerine ağırlık veriyor. Brüksel, bu alanı güvenlik, savunma ve stratejik özerkliğin temel unsurlarından biri olarak görüyor. Von der Leyen’in Aralık 2024’te göreve gelen ikinci dönem Komisyonunda savunma ve uzaydan sorumlu ayrı bir portföy oluşturması da bu önemi gösteriyor. Proje, özellikle ABD merkezli SpaceX’in Starlink ağı karşısında daha güçlü bir Avrupa aktörü oluşturmayı hedefliyor.
Girişim, AB’nin uzay alanında dışa bağımlılığı azaltma hedefi açısından stratejik görülüyor. Güvenli uydu iletişimi kapasitesini güçlendirmek ve küresel rakiplerle mücadele edebilecek büyük Avrupa şirketleri oluşturmak da amaçlar arasında. Projenin mimarisinde Airbus, Leonardo ve Thales gibi Avrupa’nın önde gelen savunma ve havacılık firmaları yer alıyor. Bu şirketlerin bir araya gelmesi, kıta genelinde uydu teknolojilerinde ölçek büyütme arayışının somut bir yansıması olarak okunuyor.
Von der Leyen, 10 Eylül’de Paris’teki Uluslararası Uzay Zirvesi’nde yaptığı konuşmada girişimi savundu. Komisyon Başkanı, projeyi Avrupa’nın gelecekteki uzay ekonomisinde lider olabilmesi için ihtiyaç duyduğu türden “sanayi şampiyonlarından” biri olarak gördüğünü söyledi. Bu ifadeler, projeye siyasi düzeyde verilen desteğin en net göstergesi olarak öne çıktı. Ancak AB rekabet kuralları kapsamında Komisyonun bu tür büyük ölçekli birleşme ve ortak girişimleri incelemesi gerekiyor. Aynı kurallar, işlemin piyasadaki rekabeti azaltıp azaltmayacağının değerlendirilmesini de zorunlu kılıyor. Tüketiciler ve yenilikçilik üzerindeki olası etkiler de bu kapsamda ele alınıyor.
Yon-Courtin’in itirazı, tam da bu noktada düğümleniyor. Rekabet incelemesi sürerken siyasi kanattan gelen açık bir destek, bağımsız karar alma sürecine gölge düşürebilir. Fransız parlamenterin sorusu, Komisyon içindeki yetki paylaşımına dair bir tartışmayı da beraberinde getiriyor. Bir yanda stratejik özerklik hedefiyle hareket eden siyasi irade bulunuyor. Diğer yanda rekabet kurallarının tarafsız biçimde uygulanmasını gözeten düzenleyici birim yer alıyor. İki tarafın kesiştiği bu dosyada, Avrupa’nın uzaydaki iddiası ile iç pazar kuralları arasındaki denge test ediliyor.
